ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ: ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ

ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ

1. ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ: ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ

ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਾਲਮ ਤਾਕਤ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸੂਰਮੇ ਵੀ ਚੁੱਪ ਵੱਟ ਲੈਣ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਦੌਰ ਆਇਆ ਜਦੋਂ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਗੁਨਾਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੇਠ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਾਹ ਘੁੱਟਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਸਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਮੈਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ"। ਇੱਕ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2. ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਬਾਰੇ ਆਮ ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ

ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ:

• ਪਹਿਲਾ ਭੁਲੇਖਾ: ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਪੀਰੀ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਮਾਲਾ ਫੇਰਨਾ ਜਾਂ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮੀਰੀ' ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
• ਸੱਚਾਈ: ਜੇਕਰ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ 'ਧਰਮ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਗੱਠਜੋੜ' ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਰਾਜਿਆਂ ਕੋਲ ਵੀ ਸੀ। ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਕੋਲ ਫ਼ੌਜ (ਮੀਰੀ) ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ (ਪੀਰੀ) ਸਨ; ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਪੋਪ ਸਨ; ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਪੁਲਿਸ/ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਬਾਬੇ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਦੇ ਹਨ।
• ਦੂਜਾ ਭੁਲੇਖਾ: ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ 'ਮੀਰੀ' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਰਫ਼ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ।
• ਸੱਚਾਈ: ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਢ 1606 ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਨੀਂਹ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਗਟ' (Manifest) ਕੀਤਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

3. ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪੀਰੀ' ਅਤੇ 'ਮੀਰੀ' ਕੀ ਹੈ?

ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ (Piri) ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸੱਚੇ ਐਕਸ਼ਨ (Miri) ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਸੁਮੇਲ ਹਨ:

4. ਪੀਰੀ ਲਈ 'ਤਲਵਾਰ' ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਿਉਂ? (ਗਿਆਨ ਖੜਗੁ)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪੀਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਲਾ, ਪੋਥੀ ਜਾਂ ਰਬਾਬ ਨਹੀਂ ਚੁਣੀ, ਸਗੋਂ ਤਲਵਾਰ (ਕਿਰਪਾਨ) ਚੁਣੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ (ਪੀਰੀ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨ ਖੜਗੁ' (ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਿਆਨ ਖੜਗੁ ਲੈ ਮਨ ਸਿਉ ਲੂਝੈ...

(ਅੰਗ 1089 — ਮਨ ਨਾਲ ਜੰਗ: ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ।)

ਸਤਿਗੁਰਿ ਗਿਆਨ ਖੜਗੁ ਹਥਿ ਦੀਨਾ ਜਮਕੰਕਰ ਮਾਰਿ ਬਿਦਾਰੇ ॥

(ਅੰਗ 574 — ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ: ਗੁਰੂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੱਢ ਸੁੱਟਣਾ।)

ਗਿਆਨ ਖੜਗ ਪੰਚ ਦੂਤ ਸੰਘਾਰੇ...

(ਅੰਗ 1414 — ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼: ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਗਣਾ।)

ਲੋਹੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ (ਮੀਰੀ) ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੀਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਡਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਵੱਢਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

5. ਸਰਜਨ ਦੇ ਬਲੇਡ (Surgeon's Blade) ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ: 137 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਇੱਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ (Surgeon) ਦੇ ਬਲੇਡ (Scalpel) ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ ਬਲੇਡ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜਾਨ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੀਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਪੀਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਕਤ 'ਦਇਆ' ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੁਲਾਮ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਤਾਕਤ (ਮੀਰੀ) ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਡਰਪੋਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜ਼ਾਲਮ।

ਇਸੇ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੱਕ (ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ) 137 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ' ਵਾਂਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ 1606 ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਆਚਰਣ 'ਸ਼ੁੱਧ ਫੌਲਾਦ' (Pure Steel) ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ ਸਰਜਨ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ 'ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ' ਪਾਈ ਤਾਂ ਜੋ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਮਲ, ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸੇਧ

6. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮੀਰੀ ਤੋਂ 1606 ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੋੜ ਤੱਕ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲ ਕੋਈ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ 'ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਹਥਿਆਰ' ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਮੂੰਹ 'ਤੇ 'ਜਾਬਰ' (ਜ਼ਾਲਮ) ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ:

ਰਾਜੇ ਸੀਹ ਮੁਕਦਮ ਕੁਤੇ ॥

(ਰਾਜੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਅਫ਼ਸਰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੋਚਦੇ ਹਨ)

ਕਾਦੀ ਕੂੜੁ ਬੋਲਿ ਮਲੁ ਖਾਇ ॥

(ਜੱਜ ਰਿਸ਼ਵਤ ਖਾ ਕੇ ਝੂਠਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ)

ਬ੍ਰਾਹਮਣੁ ਨਾਵੈ ਜੀਆ ਘਾਇ ॥

(ਪੁਜਾਰੀ ਜ਼ੁਲਮ 'ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਦਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ-ਟੂਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ:

ਕੋਟੀ ਹੂ ਪੀਰ ਵਰਜਿ ਰਹਾਏ ਜਾ ਮੀਰੁ ਸੁਣਿਆ ਧਾਇਆ ॥

(ਭਾਵ ਨਿਰੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਮੰਤਰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਲਈ ਅਮਲੀ ਤਾਕਤ — ਮੀਰੀ — ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।)

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹਾਕਮ ਸੁਧਰ ਸਕਦੇ ਸਨ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਰ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ), ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਪਰ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਣ ("ਚੁ ਕਾਰ ਅਜ਼ ਹਮਾ ਹੀਲਤੇ ਦਰ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤ..."), ਤਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ (Physical Defense) ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

7. ਮੀਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਕਲਮ, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਫ਼ੁਰਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹੱਲ (Last Resort) ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਰ ਕਦਮ—ਕਲਮ (Pen), ਆਵਾਜ਼ (Voice), ਕਾਨੂੰਨ (Law), ਸੰਗਠਨ (Organization) ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ (Strategy)—ਵੀ 'ਮੀਰੀ' ਹੀ ਹੈ!

ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ

ਸੰਨ 1995 ਵਿੱਚ ਕੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਚੁੱਕਣ। ਜੇਕਰ ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੰਦੂਕ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਛਪਵਾ ਦੇਣੀ ਸੀ ਕਿ "ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ"। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਬਣਾਏ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

• ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਪੀਰੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਹੁਕਮ "ਏਕੁ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ" ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਹਰ ਲਾਵਾਰਿਸ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਸਮਝਿਆ। ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "ਅਸੀਂ 25,000 ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਹੀ", ਤਾਂ ਉਹ ਡੋਲੇ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨ "ਸਿਰੁ ਧਰਿ ਤਲੀ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਆਉ" (ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਤਲੀ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ) ਨੂੰ ਕਮਾ ਲਿਆ ਸੀ।
• ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਮੀਰੀ: ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ ਕਿ ਮਜ਼ਲੂਮ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਨੇ 'ਸੱਚ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ' (The Shastar of Truth) ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਪਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

ਸਰਕਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਂ 'ਬੁਲੇਟਪਰੂਫ਼' ਸੀ, ਪਰ ਸਬੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਚ (Documented Truth) ਅੱਗੇ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਅੱਤਵਾਦੀ' ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕੀ ਅਤੇ ਘਬਰਾ ਕੇ 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਬੰਦੂਕ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਈ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ 'ਸੱਚ ਦੀ ਡਾਇਰੀ' (Ledger of Truth) ਨੇ 25,000 ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

8. ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਗਲਾ ਦੀਵਾ ਬਣੋਗੇ?

ਵਿਦਿਆਰਥੀਓ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਲਾਰਮ ਵੱਜੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਗੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹੋਣਗੇ:

• ਪਹਿਲਾ ਰਸਤਾ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਪਾਠ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਚੁੱਪ (Comfortable Silence) ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਓਗੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਡਿਗਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋਗੇ?
• ਦੂਜਾ ਰਸਤਾ: ਜਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ 'ਪੀਰੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ' (ਗੁਰੂ ਦੇ ਗਿਆਨ) ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜੋਗੇ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜਗਾਓਗੇ ਅਤੇ 'ਮੀਰੀ ਦੀ ਤਾਕਤ' ਬਣੋਗੇ?

ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਅੱਜ ਕਿਹੜੀ ਤਾਕਤ ਹੈ?

• ਕਲਮ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ (Pen & Voice): ਸੱਚ ਲਿਖਣ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ।
• ਗਲੋਬਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (Global Technology): ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਸੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
• ਮਹਾਨ ਵਿਰਸਾ (The Philosophy): ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਯਾਦ ਰੱਖੋ

ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਕਿ "ਇੱਕ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿਹੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਤੀਲੀ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ"।

ਸੰਨ 1995 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਦੀਵਾ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ"।

ਇਸ ਲਈ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਰੀਫ਼ ਨਾ ਕਰੋ—ਖ਼ੁਦ ਅਗਲਾ ਦੀਵਾ ਬਣੋ!